Wpisy

Klasztor Księgi Henrykowskiej

Największa tajemnica Ziemi Ziębickiej to Zespół klasztorny opactwa cysterskiego w Henrykowie. Miejsce z bogatą przeszłością i barokową architekturą. Integralną częścią klasztoru jest Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny i św. Jana Chrzciciela. Kompleks położony jest na terenie gminy Ziębice w Powiecie Ząbkowickim. Na liście najcenniejszych atrakcji turystycznych na Dolnym Śląsku obiekt zajmuje wysoką pozycję.

Pierwsze wzmianki o klasztorze pochodzą z 1222 r. To wtedy książęta Śląscy sprowadzili Cystersów na Ziemię Ziębicką i dzięki nim Klasztor mógł się rozwijać. Taki stan rzeczy nie trwał długo, ponieważ  19 lat później klasztor uległ zniszczeniu przez najazd Tatarów, co znacząco zahamowało rozwój. W czasie jego odbudowy powstała Księga Henrykowska.

Księga założenia klasztoru świętej Marii Dziewicy w Henrykowie, znana jako Księga Henrykowska spisana przez Galla Anonima jest największym zabytkiem polskiego piśmiennictwa.  Spisana po łacinie kronika zawierająca najstarsze zapisane zdanie w języku polskim – „Day, ut ia pobrusa, a ti poziwai”; co współcześnie oznacza „Daj, niech ja pomielę, a ty odpoczywaj”. Oprócz tego księga zawiera  około 120 nazw miejscowości przeważnie z południowo-wschodnich terenów Dolnego Śląska.

Po Wojnie Trzydziestoletniej przypada okres największego rozwoju klasztoru.  Obecny kształt Klasztor zyskał dzięki XVII i XVIII-wiecznej przebudowie i udaje się też w tym okresie opatowi Henrykowi Kahlertowi  spłacić długi. Powstaje zespół barokowych zabudowań które można podziwiać do dziś; kościół klasztorny otrzymał barokowe wyposażenie, w tym ołtarz główny z obrazem “Boże Narodzenie” słynnego śląskiego malarza –  Michała Willmanna.

Na skutek wojen prusko-austriackich z XVIII w. opactwo podupadło. Kres funkcjonowania klasztoru przyniosły wojny napoleońskie. W 1801 władze pruskie zamknęły klasztorne gimnazjum oraz zarekwirowały klasztorną bibliotekę z najbogatszym na Śląsku księgozbiorem. Po ogłoszeniu przez Króla Prus edyktu sekularyzacyjnego mnisi zmuszeni zostali do opuszczenia klasztoru. Opactwo henrykowskie zostało zlikwidowane i przebudowane na potrzeby rezydencjonalne dla Królowej Holandii.  W tamtym okresie urządzono przy klasztorze ogród w stylu włoskim.

W czasie II wojny światowej w budynku klasztoru znajdowała się fabryka wojskowa. Cystersi powrócili tu w 1949 r., odzyskując we władanie kościół klasztorny. W okresie PRL reszta budynków służyła jako magazyn rolniczy czy ośrodek kolonijny. Po roku 1989 zaczęto przywracać miejscu sakralne funkcje. Otwarto tu oddział Seminarium Duchownego Archidiecezji Wrocławskiej i Katolickie Liceum Ogólnokształcące.

Obiekt dostępny jest również dla zwiedzających. Do najciekawszych obiektów należy tajemnicze wnętrze kościoła, gdzie w prezbiterium są przepięknie rzeźbione ławy. Bogato zdobione, pełne postaci aniołów, papieży, kardynałów, biskupów uzupełnione scenami z życia Chrystusa, wykonane z drewna lipowego i dębowego. Oprócz tego zwiedzający mogą podziwiać kaplicę św. Magdaleny Pokutnicy, w której chowano Piastów Ziębickich.

 

Do najcenniejszych zabytków znajdujących się w Henrykowie należy również XVII-wieczna monstrancja  wykonana z pozłacanego srebra, ozdobiona drogocennymi kamieniami. Jest w Kształcie drzewa i przedstawia rodowód Jezusa. Nawiązuje do prorockiej zapowiedzi z Księgi Izajasza, zapowiadającego narodziny Mesjasza. Wykonał ją wrocławski złotnik Christian Mentzel. W czasie II wojny światowej monstrancja zaginęła. Powróciła do Henrykowa dzięki pewnemu mieszkańcowi Kłodzka, który wykupił ją… za kilka butelek bimbru.

 

tekst: Remigiusz Biały
Zdjęcia: AdobeStock

 

8,6 mln zł na ochronę zabytków dla południa Dolnego Śląska z programu Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Kilkanaście zabytków z naszego regionu otrzymało ważne wsparcie w pracach remontowych i konserwatorskich. Kluczowe dla realizacji celów programu były zadania prowadzące do zabezpieczenia, zachowania i utrwalenia substancji zabytku. Duży nacisk kładziony b na dofinansowanie prac przy obiektach najbardziej zagrożonych oraz zabytkach najcenniejszych – wpisanych na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego Ludzkości UNESCO, uznanych za Pomniki Historii oraz tych, posiadających wyjątkową wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Istotnym celem programu jest również zwrócenie uwagi na obiekty, mające szczególne znaczenie dla dziedzictwa kulturowego – zarówno w kontekście ogólnoświatowym, jak lokalnym, gdzie pełnią ważną rolę nośnika historii i tradycji. Skromne środki jakimi dysponują jednostki samorządu terytorialnego a także samorządowe instytucje kultury często nie pozwalają na przeprowadzenie kompleksowych prac, co z kolei oznacza postępującą degradację zabytkowej substancji i wymaga większego niż dotychczas wsparcia ze strony Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego .

Bielawa, kościół pw. Bożego Ciała – remont elewacji oraz dachu wieży kościoła

Gogołów, kościół pw. św. Marcina – prace konserwatorskie i restauratorskie przy ołtarzu głównym

Henryków, kościół pw. Wniebowzięcia NMP i św. Jana Chrzciciela – prace konserwatorskie i restauratorskie obejmujące
północną i południową elewację wieży północnej

Duszniki-Zdrój, kościół św. Piotra i Pawła – prace remontowe dolnej części elewacji wieży i zachodniej elewacji korpusu kościoła

Strzelce, kościół pw. Wszystkich Świętych – remont elewacji kościoła – kontynuacja prac

Ząbkowice Śląskie, kościół przyklasztorny pw. Podwyższenia Krzyża Świętego – remont elewacji kościoła

Wambierzyce, Bazylika pw. Nawiedzenia NMP – zakup i montaż instalacji systemu sygnalizacji pożaru bazyliki – etap II

Wambierzyce, Bazylika pw. Nawiedzenia NMP – rekonstrukcja tynków z pracami konserwatorskimi kamieniarki elewacji (płn, wsch i wewnętrznych) oraz latarni nad prezbiterium – etap X

Pieszyce, dzielnica Kamionki, kościół pw. Aniołów Stróżów – prace konserwatorskie i restauratorskie elewacji wieży i konserwacja zniszczonych murów – etap III (ostatni)

Kamieniec Ząbkowicki, kościół pw. Wniebowzięcia NMP, ołtarz pw. św. Bernarda z początku – prace konserwatorskie i restauratorskie – etap VI zakończenie

Świdnica, Katedra pw. Św. Stanisława B.M. i Św. Wacława M. – kontynuacja prac konserwatorskich przy ołtarzu
głównym

Wałbrzych, kolegiata Aniołów Stróżów – prace ratownicze i konserwatorskie wieży głównej
kościoła – etap V

Ziębice, Plac Stanisława Oziębłowskiego, mury obronne – prace remontowe i konserwatorskie

Ząbkowice Śląskie, kościół pw. św. Anny (XIV-XV) remont elewacji kościoła – kontynuacja

Strzegom, Bazylika – prace konserwatorskie elewacji zewnętrznych północnego i południowego ramienia transeptu

Strzegom, miejskie mury obronne – likwidacja zagrożenia katastrofą budowlaną poprzez wykonanie robót budowlanych decyzja – etap V

Bardo, Bazylika pw. NMP – konserwacja barokowego ołtarza głównego (1715 r.) z figurą NMP Bardzkiej i obrazem M. Willmanna – etap VI

Ząbkowice Śląskie, baszta w murach miejskich – prace ratunkowe, renowacja i konserwacja

Henryków, zespól cysterski, budynki oficyn północnej i zachodniej mieszkania oficjalistów – remont dachu oraz konstrukcji budynków – etap II

Dzierżoniów, kościół pw. św. Jerzego, empory – konserwacja i restauracja (stropy, lica, odwrocia i parapety empor, podłoga z naprawą i wzmocnieniem stropów, ławki) – etap IV

Świdnica, kościół Pokoju: konserwacja i restauracja elementów powiązanych i przylegających do lóż Hochbergów wraz z lożami Czettritzów i Zedlitzów – kontynuacja

Kamieniec Ząbkowicki, Pałac – ratownicze prace konstrukcyjne w części południowej dachu pałacu